reklam
» » «Heç bir səlahiyyətimizin ləğvi nəzərdə tutulmur» - Palata rəhbəri

reklam

«Heç bir səlahiyyətimizin ləğvi nəzərdə tutulmur» - Palata rəhbəri


Regionxeberleri.com FED.az-a istinadən Hesablama Palatasının sədri Vüqar Gülməmmədovla müsahibəni təqdim edir:

- Hər müsahibənizdə və çıxışınızda vurğulayırsınız ki, dövlət büdcəsinin icrası Hesablama Palatası üçün vacib sənəddir. Bu sənədin vacibliyi nə ilə ifadə olunur?

- “He­sab­la­ma Pa­la­ta­sı haq­qın­da” Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Qa­nu­nu­­ na gö­rə, He­sab­la­ma Pa­la­ta­sı döv­lət və­saiti­nin və di­gər döv­lət əm­la­kı­­ nın qa­nu­nauy­ğun, məq­səd­yön­lü və sə­mə­rə­li is­ti­fa­də­si­nə döv­lət nə­za­rə­­ ti­nin tə­min edil­mə­si sa­hə­sin­də kə­­ nar döv­lət ma­liy­yə nə­za­rə­ti­ni hə­ya­ ­ta ke­çi­rən ali audit or­qa­nı­dır. Sta­­ tus­la­rın­da, təş­ki­la­ti st­ruk­tu­run­da, əha­tə dairə­sin­də, fəaliy­yət me­tod­la­ ­rın­da müx­tə­lif­lik ol­sa da, dün­ya­nın de­mək olar ki, bü­tün öl­kə­lə­rin­də is­ti­fa­də edil­miş və­sait­lər üzə­rin­də kə­nar döv­lət ma­liy­yə nə­za­rə­ti­ni hə­­ ya­ta ke­çi­rən qu­rum var. Döv­lət büd­cə­si­nin ic­ra­sı­na rəy məhz və­­ sait­lə­rin qa­nu­nauy­ğun is­ti­fa­də­si­nin müəy­yən edil­mə­si­ni nə­zər­də tu­tur. Bu rəy­lə­rin for­ma­laş­ma­sı za­ma­nı isə əsas va­si­tə­lər­dən bi­ri tə­rə­fi­miz­­ dən hə­ya­ta ke­çi­ri­lən nə­za­rət təd­bir­ ­lə­ri­dir. Be­lə­lik­lə, rəy həm­çi­nin və­­ sait­lə­rin ne­cə xərc­lən­mə­si ilə bağ­lı tə­səv­vü­rü for­ma­laş­dı­rır. Rə­yin tər­tib olun­ma­sı­nın di­gər va­cib bir tə­rə­fi ic­ti­mai nə­za­rə­tin tə­­ min edil­mə­si­dir. Be­lə ki, rəy tə­rə­fi­­ miz­dən par­la­men­tə təq­dim olun­­ maq­la is­ti­fa­də edil­miş və­sait­lə­rin qa­nu­nauy­ğun­lu­ğu və nə­ti­cə­li­li­yi ba­rə­də mil­lət və­kil­lə­ri­ni və on­lar va­si­tə­si ilə də se­çi­ci­lə­ri mə­lu­mat­­ lan­dı­rır. Ali audit or­qan­la­rı­nın bey­ ­nəl­xalq təş­ki­la­tı İN­TO­SAİ tə­rə­fin­­ dən qə­bul edil­miş bi­rin­ci bey­nəl­­ xalq stan­dart olan Li­ma bə­yan­na­­ mə­si ali audit qu­ru­mu­nun il­kin audi­tin ke­çi­ril­mə­si­nin - bi­zim təc­­ rü­bə­də bu, döv­lət büd­cə­si­nin la­yi­­ hə­si ilə bağ­lı rə­yi nə­zər­də tu­tur - hər bir öl­kə­nin hü­qu­qi şə­raiti və şərt­lə­ri əsa­sın­da müəy­yən edil­di­yi­­ ni vur­ğu­la­maq­la, son­ra­kı audi­tin, baş­qa söz­lə, döv­lət büd­cə­si­nin ic­ra­ ­sı ilə bağ­lı rə­yin tər­ti­bi­ni isə il­kin audi­tin ke­çi­ri­lib-ke­çi­ril­mə­mə­sin­dən ası­lı ol­ma­ya­raq, ali audit qu­ru­mu­­nun müt­ləq və­zi­fə­si ki­mi müəy­yən et­miş­dir.

- Milli Məclisin komitəsində aparılmış müzakirələrdə He­sablama Palatasının rəyinin parlamentə daxilolma vaxtı və müzakirələrin tez başlanması­na dair fikirlər səsləndi. Siz, qısa da olsa, bu sualları cavablandırdınız. Lakin bu məsələ­yə bir daha aydınlıq gətirmə­yinizi xahiş edirəm.

- Əv­vəl­cə qa­nun­ve­ri­ci­li­yin tə­ləb­­ lə­ri ba­rə­də. He­sab­la­ma Pa­la­ta­sı döv­lət büd­cə­si­nin ic­ra­sı ilə bağ­lı rə­­ yi­ni “He­sab­la­ma Pa­la­ta­sı haq­qın­­ da” Qa­nu­nun 7-ci mad­də­si­nə əsa­­ sən ha­zır­la­yır. Ey­ni za­man­da, qa­­ nu­nun büd­cə pro­se­sin­də iş­ti­ra­kı­mı­ ­zı tən­zim­lə­yən 24-cü mad­də­si ilə döv­lət büd­cə­si­nin ic­ra­sı ba­rə­də il­lik he­sa­bat və mü­va­fiq qa­nun la­yi­hə­si Mil­li Məc­lis­dən da­xil ol­du­ğu gün­­ dən 10 gün müd­də­tin­də He­sab­la­ma Pa­la­ta­sı öz rə­yi­ni par­la­men­tə təq­­ dim edir. İn­di isə fakt­la­ra nə­zər sa­­ laq. Mil­li Məc­lis­dən 2018-ci ilin döv­lət büd­cə­si­nin ic­ra­sı ilə bağ­lı mü­va­fiq sə­nəd­lər mayın 15-­də da­­ xil ol­muş və tə­rə­fi­miz­dən rəs­mi ola­raq may­ın­ 20-də Mil­li Məc­li­sə təq­dim edil­miş­dir. Be­lə­lik­lə, qa­nun­ ­la müəy­yən edil­miş müd­dət göz­lə­­ nil­miş­dir. Dü­şü­nü­rük ki, ko­mi­tə­nin ic­la­sı­nın ke­çi­ril­mə­si müd­də­ti­nin mü­za­ki­rə­lə­rin məh­sul­darlığı ba­xı­­ mın­dan tən­zim­lən­mə­si mil­lət və­kil­ ­lə­ri­nin və hö­ku­mət üzv­lə­ri­nin rəy­lə ya­xın­dan ta­nışlığına şə­rait ya­rat­mış olar.

- Milli Məclisin komitə iclasın­da siz büdcədənkənar fondla­rın büdcələrinin icrası ilə bağlı hesabatlılığın vacibliyinə to­xundunuz.

- Qal­dır­dı­ğı­mız mə­sə­lə Döv­lət So­sial Mü­da­fiə Fon­du və İş­siz­lik­­ dən Sı­ğor­ta Fon­du­nu əha­tə edir. Hər iki fon­dun büd­cə­si ilə bağ­lı qa­­ nun la­yi­hə­lə­ri Mil­li Məc­lis tə­rə­fin­­ dən rəy bil­di­ril­mə­si üçün bi­zə təq­­ dim edi­lir, ple­nar ic­las­da mü­za­ki­­ rədən son­ra qə­bul olunur. Bax­ma­­ ya­raq ki, həm “Büd­cə sis­te­mi haq­­ qın­da”, həm də “He­sab­la­ma Pa­la­ta­ ­sı haq­qın­da” Azər­bay­can Res­pub­li­­ ka­sı qa­nun­la­rın­da He­sab­la­ma Pa­la­­ ta­sı­nın bu is­ti­qa­mət­də rəy ver­mə­si nə­zər­də tu­tu­lur, am­ma Döv­lət So­­ sial Mü­da­fiə Fon­du və İş­siz­lik­dən Sı­ğor­ta Fon­du­nun büd­cə­lə­ri­nin ic­­ ra­sı ilə bağ­lı qa­nun la­yi­hə­si biz­lə­rə təq­dim olun­mur. Ümu­mi­lik­də he­­ sab edi­rik ki, döv­lət ma­liy­yə sis­te­­ min­də he­sa­bat­lı­lıq və şəf­faf­lı­ğın, ic­ti­mai nə­za­rə­tin tam­lı­ğı­nın və əha­ ­tə­li­li­yi­nin tə­min edil­mə­si məq­sə­di ilə hə­min fond­la­rın büd­cə­lə­ri­nin ic­­ ra­sı üz­rə mü­va­fiq qa­nun la­yi­hə­lə­ri ha­zır­lan­ma­lı, döv­lət büd­cə­sin­də ol­­ du­ğu ki­mi, Mil­li Məc­lis­də mü­za­ki­­ rə edil­mə­li­dir. Hər iki fon­dun so­sial əhə­miy­yə­ti­ni, ey­ni za­man­da, əha­li­­ nin so­sial mü­da­fiəsi­nin tə­min edil­­ mə­si is­ti­qa­mə­tin­də döv­lət büd­cə­­ sin­dən ki­fa­yət qə­dər və­saitin ay­rıl­­ dı­ğı­nı nə­zə­rə al­saq, bu is­ti­qa­mət­də zə­ru­ri ad­dım­la­rın atıl­ma­sı va­cib­­ dir.

- Ümumiyyətlə, 2018-ci ilin dövlət büdcəsinin icrasını qısa xa­rakterizə etsək, nələr mütləq qeyd olunmalıdır?

- İlk ola­raq bildirim ki, döv­lət büd­cə­si­nin həm gə­lir­lə­ri, həm də xərc­lə­ri yük­sək faiz­lə ic­ra edil­miş­­ dir. Ey­ni za­man­da, döv­lət büd­cə­si­­ nin ic­ra­sı üçün mak­roiq­ti­sa­di mü­hit çox mün­bit ol­muş, mil­li val­yu­ta­nın mə­zən­nə­si sa­bit qal­mış, nef­tin bir ba­re­li üçün qiy­mət proq­noz­laş­dı­rıl­ ­mış gös­tə­ri­ci­dən çox ol­muş, infl­ya­­ si­ya son iki il­dən fərq­li ola­raq bir­rə­ ­qəm­li müs­tə­vi­yə keç­miş, ÜDM no­­ mi­nal və real ifa­də­də art­mış, ÜDMin ar­tı­mın­da qey­ri-neft sa­hə­si­nin pa­yı xü­su­si ol­muş­dur. Döv­lət büd­cə­si­nin gə­lir­lə­ri ar­tıqla­ma­sı ilə ic­ra edil­miş, gə­lir­lər­də və əv­vəl­ki il­lə mü­qa­yi­sə­də­ki ar­tım­da neft ami­li xü­su­si tə­si­rə ma­lik ol­­ muş, bu­na bax­ma­ya­raq, Döv­lət Neft Fon­dun­dan trans­fert məb­lə­ği nə­zə­­ rə alın­ma­dıq­da be­lə, büd­cə gə­lir­lə­­ rin­də 10%-dən çox yük­sə­liş əl­də edil­miş­dir. Bu­nun­la ya­na­şı bə­zi tə­­ diy­yə növ­lə­ri­nin ic­ra sə­viy­yə­si­nin hə­min tə­diy­yə­lə­rin ba­za­sı­nı for­ma­­ laş­dı­ran mak­roiq­ti­sa­di gös­tə­ri­ci­lər­­ lə uy­ğun­suz­lu­ğu mü­şa­hi­də olun­­ muş, bə­zi tə­diy­yə­lə­rin kə­sir­lə ic­ra edil­mə­si ver­gi-büd­cə si­ya­sə­ti ilə müəy­yənləşdirilən hə­dəf­lə­rin tam əl­də edil­mə­si­nə ma­ne ol­muş­dur. Xərc­lə­rə gəl­dik­də isə qeyd edim ki, so­sial­yön­lü xərc­lər ar­tım­la yerinə yetirilmiş, büd­cə xərc­lə­ri­nin əsas­lı xərc­lə­ri cə­mi xərc­lə­rin 50,8%-ni təş­ ­kil et­miş, eh­ti­yat fond­lar qa­nun­ve­­ ri­ci­lik­də göstərilən həd­lər sə­viy­yə­­ sin­də ic­ra olu­na­raq zə­ru­ri is­ti­qa­­ mət­lə­rə yö­nəl­dil­miş­dir. 2018-ci il­də iq­ti­sa­di ar­tı­mı dəs­tək­lə­yən şər­ti is­­ teh­sal xərc­lə­ri, həm­çi­nin əsa­sən so­­ sial xərc­lər, ida­rəet­mə və mü­da­fiə xərc­lə­ri­ni bir­ləş­di­rən şər­ti qey­ri-is­­ teh­sal xərc­lə­ri ar­tım­la həyata keçirilmişdir. Bu me­yil­lər­lə ya­na­şı növ­­ bə­ti il­lər­də nə­ti­cə əsas­lı büd­cə­nin for­ma­laş­dı­rı­la­ca­ğı­nı, büd­cə xərc­lə­­ ri­nin st­ra­te­ji plan­lar və priori­tet is­ti­ ­qa­mət­lə­rə yö­nəl­miş məq­səd­lər üz­rə proq­noz­laş­dı­rı­la­ca­ğı­nı nə­zə­rə ala­­ raq, ic­ra pro­se­sin­də xərc­lər­də apa­rı­ ­lan də­yi­şik­lik­lə­rin məh­dud­laş­dı­rıl­­ ma­sı va­cib­dir. Be­lə ki, be­lə də­yi­şik­­ lik­lər büd­cə xərc­lə­ri­nin sə­mə­rə­li və qə­naət­li is­ti­fa­də­si­nə, ən əsa­sı nə­ti­­ cə­lə­rin qiy­mət­lən­di­ri­lə­rək növ­bə­ti il­lər üçün əsas­lı proq­noz­la­rın tər­ti­­ bi­nə ma­ne olur.

- Hesablama Palatası öz rəyində müxtəlif tövsiyələr əks etdirib və bu tövsiyələr ayrı-ayrı isti­qamətləri əhatə edir. Onlar arasında biri - əlavə dəyər ver­gisinin vahid inzibatçılıqla idarə edilməsi təklifiniz barə­də ətraflı məlumat almaq istərdik.

- Əla­və də­yər ver­gi­si (ƏDV) döv­ ­lət büd­cə­si­nin gə­lir­lə­ri­nin for­ma­laş­ ­ma­sın­da xü­su­si əhə­miy­yə­tə ma­lik­­ dir və iq­ti­sa­di mü­na­si­bət­lə­rin in­zi­­ bat­çı­lı­ğı­nın təş­ki­lin­də va­cib alət­dir. 2018-ci il­də ümu­mi­lik­də döv­lət büd­cə­si­nin ver­gi gə­lir­lə­ri­nin 45,4%ni təş­kil edən bu ver­gi nö­vü üz­rə in­zi­bat­çı­lıq iki qu­rum tə­rə­fin­dən hə­ya­ta ke­çi­ri­lir. He­sa­bat ilin­də ƏDV üz­rə da­xi­lol­ma­nın xü­su­si çə­ki­si Ver­gi­lər Na­zir­li­yi­nin tə­min et­di­yi ümu­mi gə­lir­lə­rin 26,2%-ni, Döv­lət Göm­rük Ko­mi­tə­si­nin tə­min et­di­yi ümu­mi gə­lir­lə­rin 68,2%-ni təş­kil et­­ miş­dir. 2018-ci ilin döv­lət büd­cə­si­­ nin bu ver­gi nö­vü üz­rə gə­lir­lə­ri­nin tər­ki­bin­də na­zir­li­yin pa­yı əv­vəl­ki il­lə­rə nis­bə­tən da­ha da aza­la­raq 45,4%-ə en­miş, ko­mi­tə­nin pa­yı isə ar­ta­raq 54,6%-ə yük­səl­miş­dir. He­­ sa­bat ilin­də na­zir­lik xət­ti ilə da­xi­lolma­sı tə­min edil­miş ƏDV-in məb­lə­­ ği 2017-ci il­lə mü­qa­yi­sə­də 2,7%, ko­mi­tə üz­rə 32% art­mış­dır. Son il­­ lər­də öl­kə üz­rə ÜDM-in, ey­ni za­­ man­da, pə­ra­kən­də ti­ca­rət döv­riy­­ yə­si­nin yük­səl­mə­si ki­mi əl­ve­riş­li mak­roiq­ti­sa­di amil­lər fo­nun­da əsas ka­pi­ta­la yö­nəl­dil­miş in­ves­ti­si­ya­la­­ rın və iq­ti­sa­diy­ya­tın kre­dit­ləş­di­ril­­ mə­si həc­mi­nin sən­gi­mə­si mü­şa­yiət olun­muş­dur. Bu ba­xım­dan döv­lət büd­cə­si­nə tə­min edi­lən ƏDV ilə bağ­lı qeyd olunan me­yil id­xal edilən ak­tiv­lə­rin kom­mer­si­ya fəaliy­yə­ ­tin­də is­ti­fa­də olun­ma­sın­dan ya­ra­­ nan gə­lir­lə­rin ver­gi­yə cəlb edil­mə­si pro­se­sin­də ki­fa­yət qə­dər risk­lə­rin möv­cud ol­ma­sı­nı de­mə­yə əsas ve­­ rir. Bü­tün bun­la­rı nə­zə­rə ala­raq, He­sab­la­ma Pa­la­ta­sı əla­və də­yər ver­gi­si­nin bey­nəl­xalq təc­rü­bə­də özü­nü doğ­rult­muş va­hid in­zi­bat­çı­­ lıq mo­de­li­nin tət­bi­qi­ni tək­lif et­miş­­dir.

- 2019-cu il dövlət büdcəsi yeni büdcə qaydaları əsasında fəaliyyət göstərir və 2020-ci ilin strateji planlaşdırma - nə­ticə əsaslı büdcəyə keçid ili olması nəzərdə tutulub. Yeni büdcə modelinə keçid zamanı hansı çətinliklər gözlənilir?

- Döv­lət re­surs­la­rın­dan sə­mə­rə­li, nə­ti­cə­li və qə­naət­li is­ti­fa­də edil­mə­­ si­nin ins­ti­tu­sional im­kan­la­rı­nın ge­­ niş­lən­di­ril­mə­si ilk növ­bə­də bey­nəl­­ xalq mü­tə­rəq­qi təc­rü­bə­də də ge­niş tət­biq olu­nan nə­ti­cə əsas­lı büd­cə­yə ke­çi­di nə­zər­də tu­tur. Nə­ti­cə­yə əsas­ ­la­nan büd­cə döv­lət ma­liy­yə re­surs­­ la­rı­nın da­ha ra­sional, sə­mə­rə­li, nə­­ ti­cə­li və qə­naət­li is­ti­fa­də­si­ni şərt­lən­ ­di­rir. Baş­qa söz­lə, be­lə ya­naş­ma xərc­lə­rin op­ti­mal­laş­dı­rıl­ma­sı­na yol aç­maq­la, da­ha konk­ret və ün­van­lı is­ti­fa­də­si­nə xid­mət edir. Öl­kə­miz üçün nə­ti­cə əsas­lı büd­­ cə­nin tət­bi­qi döv­lət ida­rəet­mə­si­nin tək­mil­ləş­mə­si­nə və neft gə­lir­lə­ri­nin gə­lə­cək nə­sil­lər üçün qo­ru­nub sax­­ lan­ma­sı­na və mad­di ri­fa­hın yük­səl­ ­mə­si­nə töh­fə ver­miş olar. He­sab edi­rik ki, döv­lət və­saiti­nin sə­mə­rə­li is­ti­fa­də­si­ni tə­min et­mək is­tə­yi­rik­sə, nə­ti­cə əsas­lı büd­cə­yə ke­çi­di sü­rət­­ lən­dir­mə­li­yik. Bey­nəl­xalq təc­rü­bə öl­kə­lə­rin bu mo­de­lə ke­çi­di za­ma­nı bir sı­ra çə­tin­ ­lik­lər­lə üz­ləş­di­yi­ni gös­tə­rir. Bun­la­­ ra büd­cə təş­ki­lat­la­rı­nın sa­yı­nın çox­ ­lu­ğu, ye­ni mo­de­lin qav­ran­ma­sı və əhə­miy­yə­ti ilə bağ­lı ic­ra­çı mə­mur­­ la­rın mə­lu­mat­sız­lı­ğı, ge­niş mə­lu­­ mat ba­za­la­rı­nın ema­lı­na im­kan ve­­ rən in­for­ma­si­ya sis­tem­lə­ri­nin ol­ma­ ­ma­sı və ya bu sis­tem­lər­dən is­ti­fa­də et­mək sə­riş­tə­sin­də boş­luq­lar və s. nü­mu­nə göstərilə bi­lər. He­sab­la­ma Pa­la­ta­sı məhz bu təc­rü­bə­lə­rə əsas­­ lan­maq­la müm­kün çə­tin­lik­lə­rin ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı üçün ət­raf­lı təd­bir­lər pla­nı­nın tət­bi­qi­ni fay­da­lı he­sab edir. Bu təd­bir­lər nə­ti­cə əsas­ ­lı büd­cə­yə mü­vəf­fə­qiy­yət­li ke­çi­din tə­lə­bi­dir və yal­nız nə­ti­cə əsas­lı büd­ ­cə­nin tər­ti­bi öl­kə baş­çı­sı tə­rə­fin­dən müəy­yən olun­muş iq­ti­sa­di və so­sial hə­dəf­lə­rin real­laş­dı­rıl­ma­sı­na xid­­ mət göstərən döv­lət və­sait­lə­ri­nin sə­mə­rə­li is­ti­fa­də­si­ni tə­min et­miş olar.

- Hazırda Milli Məclisdə sizin təşkilatla bağlı qanunverici­likdə bəzi dəyişikliklər gözlə­nilir və ümumiyyətlə, may ayının əvvəlində mətbuatda He­sablama Palatasının səlahiy­yətlərinin azaldılması ilə bağlı şərhlər dərc olundu. İstərdim bu məsələyə münasibətinizi bilim.

- Qeyd edim ki, müasir döv­rün sü­rət­li in­ki­şa­fı hər sa­hə­də ol­du­ğu ki­mi, iq­ti­sa­di sa­hə­də də daim də­yi­­ şik­lik­lə­ri, tək­mil­ləş­dir­mə­lə­ri diktə edir. Bu ba­xım­dan fəaliy­yə­tin bu tə­ləb­lə­rə uy­ğun­laş­ma­sı zə­ru­ri­dir və bu zə­ru­rət ilk növ­bə­də qa­nun­ve­ri­­ ci­lik ba­za­sı­nın tək­milləş­di­ril­mə­si­ni tə­ləb edir. İkin­ci­si, vur­ğu­la­yım ki, qeyd et­di­yi­niz də­yi­şik­lik­lər hər han­sı bir sə­la­hiy­yə­tin ləğ­vi­ni nə­zər­­də tut­mur. Be­lə ki, nə­za­rət təd­bir­lə­ ­ri­nin nə­ti­cə­si ola­raq müəy­yən­ləş­di­­ ril­miş nöq­san­lar üz­rə He­sab­la­ma Pa­la­ta­sı­nın və­zi­fə­li şəxs­lə­ri tə­rə­fin­­ dən pro­to­kol­la­rın tər­ti­bi ilə bağ­lı hü­quq ləğv edi­lir və nöq­san­lar müəy­yən olunduqda tə­rə­fi­miz­dən mü­va­fiq sə­nəd­ləş­mə­lər apa­rıl­maq­­ la zə­ru­ri sə­nəd­lər aidiy­yə­ti or­qan­la­ ­ra, o cüm­lə­dən hü­quq-mü­ha­fi­zə or­­ qan­la­rı­na gön­də­ri­lə­cək. Bu, qa­nun qə­bul edil­məz­dən əv­vəl də be­lə idi və bu, də­yi­şik­lik­lər­dən son­ra da be­­ lə ola­caq.


Paylaş:


Müəllif : Tarix:
29-07-2019, 11:56
  


loading...
Загрузка...